 |
 |
 |
|
W ramach programu lekowego finansowanego przez NFZ w Szpitalu w Radziszowie prowadzona jest terapia toksyną botulinową. Zastosowanie toksyny botulinowej w leczeniu spastyki w mózgowym porażeniu dziecięcym W mózgowym porażeniu dziecięcym główną przyczyną zaburzeń funkcji ruchowych dziecka, które w najistotniejszy sposób utrudnia rehabilitację jest spastyczność. Hipertonia (wzmożone napięcie mięśniowe) ma niekorzystny wpływ na wzrost mięśnia, powodując zmniejszenie jego masy i długości. Spastyczność pewnych grup mięśniowych powoduje patologiczne ustawienie w stawach kończyn dolnych, zmniejszając ich płaszczyznę podparcia, utrudnia utrzymanie równowagi niezbędnej do przyjęcia postawy stojącej i osiągnięcia samodzielnego chodu. W kończynie górnej wzmożone napięcie mięśniowe wpływa na zdolności manualne ręki, co znacznie utrudnia czynności samoobsługi i życia codziennego. Długotrwały wzrost napięcia mięśniowego, powodując zmianę właściwości mięśnia, prowadzi do rozwoju utrwalonych przykurczów. Dlatego tak ważne miejsce w prowadzeniu leczenia usprawniającego odgrywają wszelkie działania zmniejszające spastyczność. Jednym z nich jest miejscowe, domięśniowe podawanie toksyny botulinowej.
Toksyna botulinowa produkowana jest przez Gram-dodoatnie beztlenowe bakterie laseczki jadu kiełbasianego Clostridium botulinum. Pomimo, że istnieje siedem typów toksyny botulinowej, w medycynie wykorzystywana jest najsilniej działająca botulina typu A (BTX-A) oraz B, które podawane są domięśniowo przez iniekcję. W wyniku podania BTX-A dochodzi do zahamowania uwalniania acetylocholiny w obrębie synapsy nerwowo-mięśniowej - chemicznej degeneracji. Efektem zastosowania toksyny botulinowej typu A jest zmniejszenie napięcia mięśniowego, a informacje zwrotne płynące z receptorów ścięgnistych bądź wrzecion mięśniowych do rdzenia nasilają się. Pierwsze efekty po wstrzyknięciu BTX-A pojawiają się po około 72 godzinach od podania i utrzymują się średnio przez 12 tygodni. Celowość podawania toksyny botulinowej można określić jako działanie:
- Krótkoterminowe (poprawa funkcji chwytnej ręki, poprawa chodu, zmniejszenie bólu, ułatwienie zabiegów pielęgnacyjnych, ułatwienie rehabilitacji czy zastosowania ortez), - Długoterminowe (zapobieganie rozwoju trwałych przykurczów, ułatwianie wzrostu mięśnia, rozwój prawidłowych wzorców ruchowych). Najlepsze efekty leczenia botuliną uzyskuje się w okresie od 2-6 roku życia. optymalne efekty osiąga się, gdy zajęta jest 1-2 grup mięśniowych. W przypadku, gdy spastyczność obejmuje wiele grup mięśniowych, do wstrzyknięć wybierana jest ta grupa, która odpowiada za patologiczny wzorzec ruchu i warunkuje wielkość przykurczu. Należy pamiętać, że im mniejszy niedowład, tym zmniejszenie spastyczności poprawi daną funkcję. Niestety nie każdy mały pacjent kwalifikuje się do tej terapii. Przed rozpoczęciem leczenia każde dziecko powinno być skonsultowane przez lekarza specjalistę.
W obrębie kończyn dolnych najczęściej ostrzykiwuje się następujące mięśnie:
1. Biodrowo-lędźwiowy
2. Prosty uda 3. Półbłoniasty 4. Półścięgnisty 5. Dwugłowy uda 6. Brzuchaty łydki 7. Mięśnie przywodziciele. W kończynie górnej toksyną botulinową leczy się następujące mięśnie:
1. Dwugłowy ramienia
2. Ramienno-promieniowy 3. Mięśnie zginacze i prostowniki palców. Dzięki terapii toksyną botulinową BTX-A uzyskuje się:
1. Zmniejszenie napięcia mięśniowego
2. Zwiększenie ruchomości w stawach 3. Poprawę istniejących już funkcji lub rozwijanie nowych czynności w różnych pozycjach. Po podaniu odpowiednio dobranej sesji wstrzyknięć należy zrobić 3-miesięczną przerwę, w czasie której zalecana jest intensywna rehabilitacja oraz zastosowanie potrzebnych ortez i gipsów redresyjnych. Zbyt częste iniekcje mogą spowodować wytworzenie przeciwciał cząsteczce toksyny. Istnieje także możliwość odporności na BTX-A. W tym wypadku stosuje się środki toksyny botulinowej typu B.
Oceniając skuteczność metody leczenia spastyczności jaką jest domięśniowe podawanie toksyny botulinowej, należy wspomnieć, że w niektórych przypadkach u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym następuje nadmierne osłabienie siły mięśniowej mięśni oraz zespół grypopodobny. Ryzyko pojawienia się skutków ubocznych jest jednak niewielkie i w porównaniu do korzyści wynikających z leczenia, są całkowicie odwracalne.
Opracowała: D. Chochorowska
Bibliografia
Bogucki A. "Toksyna botulinowa: mechanizm działania". Neur. Neurochir. Pol. 1998, Suplement 1
Sławek J., Maciąg-Tymecka I. "Toksyna botulinowa w leczeniu spastyki w MPDz". Klinika pediatryczna 1999 vol.6 (4) Gugała B., Snela S. "Zastosowanie toksyny botulinowej w profilaktyce przykurczów stawów w MPDz - analiza obserwacji rodziców". Postępy rehabilitacji (1), 2006 Michałowicz R. "Mózgowe porażenie dziecięce". PZWL Warszawa,1993. |