 |
 |
 |
|
NDT–Bobath, metoda usprawniania neurorozwojowego
Metoda terapeutyczna stosowana przy mózgowym porażeniu dziecięcym została zapoczątkowana w latach 50-tych XX w. przez Bertę (fizjoterapeutka) i Karla (neurolog) Bobath. W oparciu o początkowe założenia metody Bobathów, szwajcarska lekarka – Elizabeth Koeng i współpracująca z nią fizjoterapeutka Mary Quinton, zmodyfikowały i unowocześniły pierwotna koncepcję i to od nich wywodzi się usprawnienie neurorozwojowe (Neurodevelopmental Treatment – NDT). W Polsce metoda ta jest znana od lat 80-tych, a za jej prekursorkę uznaje się lekarkę Marię Borkowską. Obecnie jest to znana na całym świecie metoda terapeutyczan stosowana przy leczeniu dzieci i dorosłych. Jej założenia powstały w oparciu o obserwację pacjentów w rożnym wieku, u których nastąpiły zmiany w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Poprzez porównywanie prawidłowego i patologicznego rozwoju psychomotorycznego u noworodków i dzieci, Bobathowie oceniali stopień dojrzałości oraz funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Metoda ta jest ciągle modyfikowana i unowocześniana. Wyznacznikiem metody jest cel, jaki ma być poprzez ćwiczenia osiągnięty, a podstawę do określenia celu i doboru ćwiczeń stanowi wynik aktualnego, szczegółowego badania neurorozwojowego dziecka, zaś całość terapii zmierza do poprawy samodzielności małego pacjenta upośledzonego motorycznie. Poprzez ocenę stopnia dojrzałości o. u. n. (ośrodkowego układu nerwowego) można wcześnie wyryć zaburzenia związane z rozwojem ruchu oraz zaplanować odpowiednią rehabilitację. Indywidualizacja programu rehabilitacyjnego Metoda NDT–Bobath nie zawiera żadnych gotowych zestawów ćwiczeń.
Cała strategia postępowania usprawniającego oparta jest na wnikliwej analizie problemu klinicznego, precyzyjnej ocenie zarówno rozwoju psychomotorycznego, jak i potencjału rehabilitacyjnego. Nadrzędnym celem NDT–Bobath jest nauczenie pacjenta jak największej samodzielności poprzez rozwinięcie prawidłowych odruchów, które nie występują u większości dzieci z o. u. n. oraz hamowanie odruchów patologicznych i normalizacja napięcia mięśniowego. Program rehabilitacyjny ustalany jest indywidualnie dla każdego dziecka pod kątem wieku i możliwości pacjenta. Program ten powinien dawać dziecku poczucie pewności i bezpieczeństwa, motywować do ćwiczeń i ułatwiać utrwalanie nowo zdobytych umiejętności. Wszystkie ruchy, jakie wykonuje dziecko podczas ćwiczeń, muszą być kontrolowane przez terapeutę, którego zadaniem jest stopniowe i powolne prowadzenie ćwiczeń tak, aby dziecko uczyło się i odpowiadało jak największą ilością prawidłowych zachowań ruchowych. Do zadań terapeuty należy także edukacja rodziców o potrzebach ich dziecka, nauczenie ich prowadzenia ćwiczeń oraz sposobów codziennej pielęgnacji.
Punkty kluczowe Charakterystyczną cechą metody NTD jest stosowanie dużej liczby odruchów, ułatwienie ruchów i rozwojowy charakter ćwiczeń dostosowanych do możliwości dziecka. Terapeuta pomaga w wykonywaniu poszczególnych ćwiczeń – co pozwala na jednoczesne przyswajanie pożądanych i hamowanie niepożądanych elementów ruchowych. Poprzez prawidłowe ułożenie dziecka oraz ustawienie punktów kluczowych, tj.: głowy, szyi, obręczy barkowej i obręczy biodrowej, uzyskujemy prawidłowy rozkład napięcia mięśni. Odpowiednie poruszanie punktów kluczowych umożliwia dziecku wykonanie ruchu i samodzielną zmianę pozycji. W trakcie ćwiczeń następuje wyzwolenie prawidłowych odruchów postawy i samodzielne ich wykorzystanie przez dziecko. Dzięki wspomaganiu jednej ze stref dziecka wyzwalają się jednocześnie ruchy czynne w innej strefie, a częsta zmiana tych stref pozwala uzyskać ruchy czynne w różnych częściach ciała w zależności od potrzeb. Najistotniejsze w metodzie NDT–Bobath jest zdobywane doświadczenie sensomotoryczne, dzięki któremu dziecko poznaje własne ciało i uczy się posługiwać nim w sposób prawidłowy.
Zasady terapii NDT–Bobath Funkcjonalne przygotowanie pacjenta do czynności życia codziennego – co jest nadrzędnym celem w procesie rehabilitacji:
- utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawach, czyli zapobieganie przykurczom i deformacjom,
- odtworzenie pełnego zakresu ruchomości,
- przygotowanie sensoryczne w zakresie czucia dotyku.
Rodzice są integralną częścią procesu rehabilitacji W Małopolskim Centrum Rehabilitacji Dzieci metoda NDT-Bobath stosowana jest z powodzeniem u wcześniaków, niemowląt i dzieci starszych z zespołami neurologicznymi, genetycznymi i z opóźnieniami w rozwoju. Odpowiednio przeszkoleni rodzice i opiekunowie kontynuują rehabilitację w warunkach domowych, gdyż ćwiczenia mogą być włączone w biologiczny rytm dziecka. Prawidłowo wykonywane zabiegi pielęgnacyjne: karmienie, noszenie dziecka, zabawa z nim są naturalnym sposobem utrwalenia prawidłowych wzorców ruchowych wspomaganych przez fizjoterapeutę w procesie terapii.
tekst: dr n. Barbara Salabura
|